1. Wat zijn zware metalen en hoe komen ze in de voeding terecht ?
De technische omschrijving van zware metalen slaat op hun hoge dichtheid. Tot die categorie behoren lood, cadmium, kwik en arseen. Zelfs bij lage concentraties zijn ze zeer giftig. Ze zijn persistent en worden dus niet afgebroken, noch in het milieu, noch bij de verwerking van voedingsmiddelen, noch in het lichaam (waar ze wel gedeeltelijk worden uitgescheiden). Die zware metalen en hun verbindingen kunnen het voedsel contamineren langs verschillende wegen. Zo kunnen zij in het voedsel terechtkomen doordat planten ze opnemen uit de bodem, door stofneerslag of tijdens de voedselbereiding. Vissen zijn meer gecontamineerd als ze in vervuild water leven. Toch is er in België geen probleem. Uit gemeten concentraties kwik, cadmium en lood blijkt dat er geen reden is om de consumptie van vis te beperken. Vee neemt zware metalen op bij het eten van ruwvoeder en gras. Bij dieren stapelen de zware metalen zich vooral op in de lever en in de nieren van oudere dieren. De kans op hogere gehalten is groter bij runderen en paarden, dan bij varkens, omdat runderen en paarden grazen en langer leven.
|2. Kunnen deze zware metalen schadelijk zijn voor de gezondheid ?
Bij te hoge doses kunnen zware metalen wel degelijk schadelijk zijn. Immers, alle elementen, zelfs levensnoodzakelijke, kunnen toxisch (giftig) zijn. De giftigheid hangt af van de dosis waarin de mens een element opneemt. Ook hier gelden toxicologische grenswaarden die internationaal zijn vastgelegd. Het gaat bij zware metalen om chronische risico's. Enkel wanneer een consument gemiddeld gezien over langere tijd een inname heeft boven de toxicologische grens, is het niet uitgesloten dat volgende effecten op de gezondheid optreden. Lood kan leiden tot een verminderde fysieke ontwikkeling en lagere intellectuele prestaties bij kinderen en tot een verhoogde bloeddruk en hart- en vaatziekten bij volwassenen. Methylkwik kan tot storingen in de normale ontwikkeling van de hersenen van kinderen leiden en bij hogere waarden neurologische veranderingen bij volwassenen veroorzaken. Cadmium is vooral gevaarlijk voor de nieren. Er wordt geschat dat enkel voor cadmium een klein gedeelte van de Belgische bevolking de toxicologische veiligheidsgrens overschrijdt. De gezondheidsrisico's zijn evenwel beperkt gezien de milieumaatregelen die genomen zijn (loodvrije benzine, inzameling van oude batterijen, verf zonder lood…). Hierdoor zijn de gehalten aan zware metalen in voedingsmiddelen verlaagd, vooral voor lood. Matigheid met orgaanvlees en het opvolgen van specifieke aanbevelingen voor moestuintjes van mensen die in een met cadmium vervuilde streek leven, volstaan voor de consument om zijn gezondheid te beschermen. In 2001 gelden in België nog de maximale gehalten in voedingsmiddelen die in 1991 door de Benelux zijn vastgelegd; vanaf 2002 gelden strengere Europese normen.
